Toàn văn
Ngày xưa có một người đàn-bà góa, sinh được hai cô con gái. Cô lớn giống mẹ cả từ người lẫn nết, đến nỗi ai nom thấy con, cũng tưởng như nom thấy mẹ. Hai mẹ con cùng khẳn-tính, lại hợm, không ai chịu được cả. Còn cô bé thì giống cha, hiền lành, đoan-chính, mà lại đẹp tuyệt vời. Nghề giống nhau thì lại ưa nhau, mẹ chỉ quí con lớn, còn con bé thì ghét như tát nước đổ đi. Để cho ăn với đứa ở dưới bếp, bắt làm ốm xác cả ngày.
Mỗi hôm hai buổi đi gánh nước, xa chừng nửa dặm. Một bữa kia, cô ả đương đứng chờ múc nước ở bên suối, thì thấy một bà rách rưới đến xin ngụm nước uống.
Cô ả liền vâng, rồi rửa gầu thật sạch, ra tận chỗ xa, mà múc một gầu nước rất trong, dâng bà cụ uống, hai tay nâng đỡ cái gầu. Bà cụ uống rồi bảo rằng: « Con ơi! con đẹp mà lại ngoan, lại tử-tế, thì mẹ muốn ban lộc cho con. (Nguyên bà ấy là một nàng tiên, giả dạng làm người rách-rưới, để thử xem cô con gái này tử-tế đến thế nào). Mẹ ban lộc cho con từ rầy trở đi, hễ mở miệng nói, thì nở ra một cánh hoa, phun ra một viên ngọc ».
Khi cô ả về đến nhà, mẹ mắng đi gánh nước lâu, thì thưa rằng: « Con lạy mẹ, mẹ tha cho con ». Vừa nói bấy nhiêu tiếng, thì miệng nở ra hai cánh hoa-hồng, rơi ra hai hạt trân-châu, và hai viên ngọc kim-cương sáng quắc. Bà mẹ lấy làm kỳ mà hỏi: « Cái chi đó vậy? Con này nhả ra ngọc, phun ra châu, đó ư? Con ơi! ở đâu ra thế, con? » (Hôm ấy mẹ mới gọi con bằng con là lần thứ nhứt) Cô ả thật thà kể hết chuyện đầu đuôi. Kể xong câu chuyện thì rơi ra không biết bao nhiêu là châu ngọc. Mẹ nghe thấy thế, bèn bảo rằng: « Thế để tao phải cho con lớn nó đi gánh nước mới được. Phăng-sông ơi! (đó là tên cô lớn) con ra mà xem em nó nói phun ra ngọc. Con có muốn được như vậy chăng? Thì con cứ đi ra suối mà gánh nước, hễ thấy bà già rách-rưới nào, đến xin nước uống, thì con thù-phụng bà ấy cho tử-tế, nhé. » — Cô lớn gắt với mẹ mà rằng: « Mặt tôi thế này, lại đi gánh nước à? » — Mẹ liền quát tháo: « Tao muốn, mày phải đi, mà đi ngay tức thì. »
Cô ả lớn vừa lẩm-bẩm vừa đi, đem theo một cái bình bằng bạc đẹp nhứt trong nhà. Vừa đến bờ suối, thì thấy một bà ăn mặc rất sang-trọng, từ trong rừng mà đi ra, đến xin nước uống. Thì ra cùng một nàng tiên, đã hiện ra xin nước cô em hôm trước, nhưng hôm nay thì ăn mặc lịch-sự như bà công-chúa, để thử xem con bé này tệ ác đến chừng nào. Con bé vênh mặt lên mà bảo rằng: « Khéo bà này, có dễ tôi đến đây để múc nước cho bà uống đó, hay sao? Hợm đời chửa! người ta đem một cái bình bạc ở nhà đi, có dễ để múc nước bà xơi đó hẳn? Vâng, bà có uống thì uống, nhưng mời bà ghé miệng vào mà uống. » — Nàng tiên không giận-giũi gì cả, mà bảo rằng: « Cô em này không ngoan thí nào cả. Đã thế thì ta ban cho cô em một cái lộc này. Động mở miệng nói ra, thì nhả ra rắn hay là cóc ».
Cô ả vừa về đến cổng, mẹ hỏi: « Thế nào con? » — Cô này vừa thưa: « Mẹ à.... » thì hai con rắn và hai con cóc ở trong mồm chui ra. — Mẹ kêu: « Trời ơi! cái gì thế này? À, đây là con ranh con phản chị đây. Để rồi bà bảo cho. » Nói đoạn chạy vào tìm con gái út mà đánh. Con bé chạy đi trốn vào trong rừng. Hoàng-tử lúc ấy đi săn trở về, đến đấy thì gặp cô ả, thấy người xinh đẹp, bèn hỏi, đứng làm gì đó, làm sao mà khóc? Cô ả thưa rằng: « Thưa ông, mẹ tôi đuổi tôi đi ». Hoàng-tử thấy miệng nàng phun ra năm sáu hạt trân-châu và năm sáu hạt kim-cương, bèn hỏi vì cớ làm sao lại phun ra châu ngọc? Nàng kể hết chuyện đầu đuôi. Hoàng tử phải lòng ngay. Bụng tính rằng: Người mà được phép ấy, thì của cha mẹ cho, dẫu bao nhiêu cũng không tầy, bèn dắt nàng về tâu trình với vua cha, xin lấy nàng làm vợ.
Còn cô chị mỗi ngày một khẳn tính, đến nỗi về sau mẹ cũng sinh ghét mà đuổi đi. Khốn nạn, chạy long-đong đi hết đây hết đó, mà chẳng ai muốn chứa vào nhà, phải vào trong xó rừng mà chết.
KẾT
Ngẫm xem châu báu bạc vàng, Khiến cho người lại thêm cùng mến yêu. Nhưng mà cái miệng ngọt-ngào, Nói-năng nhuần-nhị, anh nào chẳng mê.
KẾT NỮA
Hễ muốn ra con người tử-tế, Phải dễ-dàng chớ để ai hờn. Làm ơn ắt hẳn nên ơn, Trời nào phụ kẻ có nhơn bao giờ.